Đi tìm mộ đồng đội, người cựu chiến binh bị nhầm là cò làm mối

Điều đó không khiến người cựu chiến binh hiện sống tại quận 10, TP HCM buồn nản. “Đã có nhiều vụ lường đảo các gia đình liệt sĩ nên tôi thông cảm với họ. Tôi đi tìm mộ các đồng đội vì cảm thấy không yên lòng khi hòa bình rồi nhưng mà họ vẫn chưa được về với gia đình”, người lính già trải lòng về công việc thầm lặng đã 15 năm ròng rã.

di-tim-mo-dong-doi-nguoi-cuu-chien-binh-bi-nham-la-co-dat-moi

Ông Nguyễn Văn Tâm và game thủ dạng sơ đồ mộ liệt sĩ  – Ảnh: Kim Anh.

Tháng 8/1971, chàng trai Hải Phòng Nguyễn Văn Tâm khi ấy vừa tròn 18 tuổi lên đường tòng ngũ. Tháng 2/1972, anh nhận lệnh đi B (vào chiến trường miền Nam). tới mùa hè cùng năm, anh lính trẻ thế hệ vào tới đơn vị, đó là Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 46, Công trường 1, Sư đoàn 1, lúc đó hoạt động ở địa bàn thuộc các tỉnh Kiên Giang, An Giang và một phần Campuchia ngày nay. thời đoạn 1972, chiến sự rất ác hiểm liệt. Trong vòng 4 tháng, tiểu đoàn của Nguyễn Văn Tâm có khoảng 160 người hy sinh.

thế hệ vào chiến trường vài tháng, game thủ dạng thân Nguyễn Văn Tâm cũng đôi ba lần phải tự tay chôn cất đồng đội. tới bây giờ, ông vẫn nhớ như in một trường hợp đau lòng. Đang đào hố chôn liệt sĩ Hoàng Trọng Lân quê Thanh Hóa, người đồng đội thế hệ gặp được 7 ngày, ông giật thột nghe thấy tiếng thều thào: “Nước”. Hóa ra, game thủ vẫn còn sống. Ông kéo game thủ lên, cho game thủ uống nước, cắt bớt vải bọc cho game thủ thở, kì vọng game thủ hồi sinh nhưng không thấy gì thay đổi. Ông lại thả game thủ xuống. Đang lấp đất, ông lại nghe thấy tiếng: “Nước”. Lại đưa lên, lại cho uống nước, lại thả xuống. tới lần gọi nước thứ ba của game thủ, ông quyết định đưa game thủ vào trạm xá. Tuy nhiên, nhì ngày sau, người đồng đội cũng mãi mãi ra đi vì xương thịt đã nát hết, không thể cứu chữa được.

Những nấm mồ được chôn vội trong những cuộc giao tranh luôn được san bằng để địch không phát hình thành. Để đảm bảo kín đáo, không một thông tin nào về nhân thân người lính, dù chỉ là mẩu giấy ghi tên gọi, được chôn kèm với thi hài họ. Để rồi khi hòa bình lập lại, chính người dân địa phương cũng không hề biết có những nấm mồ liệt sĩ như thế tồn tại ngay sau vườn nhà mình.

Nhân chuyến du lịch Kiên Giang cuối năm 2001, ông Tâm tranh thủ ghé thăm chiến trường xưa. Ông về lại xã Dương Hòa, huyện Kiên Lương thì được người dân cho biết “Họ không chết ở đây”. “Vậy là tôi biết chưa có ai được về với gia đình”, người lính già ngậm ngùi. Lúc đó, ông đã nảy ý định sẽ đi tìm thân nhân của các liệt sĩ để đưa họ trở về, vì ông biết rất rõ một số ngôi mộ do chính mình chôn cất.

thời kì đầu, việc tìm kiếm gia đình đồng đội không hề đơn giản, khi không có giấy báo tử gửi về cho thân nhân, nhưng mà chỉ có danh sách liệt sĩ được lưu giữ ở Phòng Chính sách Quân khu 7.

Ông đành “bám” theo người khác khi họ tới đây tìm thông tin về người thân, lướt vội tên các đồng đội cũ để tìm địa chỉ gia đình họ. Sau vài ba lần tới theo các gia đình khác nhau, ông bị nghi ngờ là cò làm mối và không được cho vào nữa.

Không khoanh tay, khi về quê gặp gỡ các đồng đội cũ, ông lại thăm dò quê hương của những người đã khuất. Rất may nhờ đồng chí làm cầu nối, ông gặp lại được người đồng đội cũ tên Quyết vốn là lính trinh sát hiện sống ở Thái Nguyên. Ông Quyết đang giữ một danh sách các liệt sĩ, bao gồm tên tuổi, ngày tòng ngũ, quê quán và cả game thủ dạng sơ đồ lưu lại nơi chôn cất của họ. 

di-tim-mo-dong-doi-nguoi-cuu-chien-binh-bi-nham-la-co-dat-moi-1

Từ những game thủ dạng danh sách đơn giản như thế này, ông Tâm đã đưa được các liệt sĩ về với người thân của họ – Ảnh: Kim Anh.

Khó khăn lớn nhất của ông Tâm là kết nối với các gia đình. Hơn 40 năm, rất nhiều địa chỉ cũ ngày xưa đã thay đổi, ví dụ tỉnh Hà Nam Ninh tách ra thành Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình hay các gia đình đã chuyển nơi ở. Gọi điện cho phòng Thương binh Xã hội địa phương nhờ tương trợ, có khi ông được giúp sức tận tình nhưng cũng có khi người ta nhận lời rồi không phản hồi.

Miệt mài thăm dò thông tin, mãi tới năm 2011, ông thế hệ tập hợp được 21 gia đình có mộ liệt sĩ chôn gần nhau cùng vào Kiên Giang nhận lại sức thân. Khi biết ông sẽ quay lại chiến trường xưa, vợ và mẹ ông đều không đồng ý vì sợ nguy hiểm. Sau khi nghe ông giảng giải, những nấm mồ được chôn ở chân núi, không phải nơi rừng thiêng nước độc; đó là những người đồng đội đã từng gắn bó với ông một thời thì gia đình không cản nữa. Sau này, khi thấy công việc của ông mang lại nụ cười cho nhiều gia đình, bà cụ còn nhiệt tình ủng hộ đàn ông.

Việc đưa các game thủ về quê diễn ra tương đối trơn tuột nhờ sự sẵn sàng kỹ lưỡng của ông: thông tin lên đơn vị quy tập mộ liệt sĩ của tỉnh Kiên Giang để họ trực tiếp khai quật mộ, tổ chức thuê xe cho các gia đình đi từ Bắc vào Nam nhì lần: một lần vào đào mộ, lấy mẫu thử ADN và một lần nhận hài cốt.

Nhớ lại quá trình đó, ông Tâm rất xúc động khi được dân địa phương tận tình giúp sức. lúc đầu, khi ông và các thân nhân liệt sĩ tới xin ngủ nhờ, người dân không đồng ý, không cho ngủ trong nhà, thậm chí ngoài hiên vì sợ lường đảo. Thế nhưng sau đó, chính họ còn nấu nướng cho đoàn ăn. 

di-tim-mo-dong-doi-nguoi-cuu-chien-binh-bi-nham-la-co-dat-moi-2

Những bộ hài cốt được gói ghém lưu ý trước khi trao cho các gia đình liệt sĩ – Ảnh: NVCC

Trong các bộ thi hài được đưa lên, có một trường hợp khiến ông buồn là gia đình tin nhà ngoại cảm, vẫn để người đồng đội ấy vẫn ở lại Kiên Giang. Bù lại là sự vui mừng tìm thấy người thân của các gia đình khác. 

không giống nhau, việc tìm được người game thủ đồng hương Phạm Đức Lương khiến ông thanh tú nhất. Mẹ liệt sĩ Lương lúc đó đã 91 tuổi, héo hon vì nhì đứa con mãi vẫn chưa tìm thấy mộ, lúc nào cũng trực đi gặp tổ tiên nhưng chưa thể đi vì chưa gặp được con. Việc tìm được liệt sĩ Lương và sau đó là người anh trai ở Quảng Nam đã mang lại cho bà sức mạnh lớn, giúp bà gượng gạo dậy, có thể tự mình đi chùa, leo núi.

Giờ đây, gia đình liệt sĩ Phạm Đức Lương coi ông Tâm như một thành viên thân thiết trong nhà. Trong mắt bà Phạm Thị Hương, em gái của liệt sĩ Lương, ông Tâm là một người nhiệt tình và có tâm với đồng đội: “Anh Tâm không ngại bỏ công sức, thời kì, tiền nong, không quản gian lao để đi tìm đồng đội. tới bây giờ anh ấy vẫn đang tiếp tục tìm kiếm những người chưa trở về được. Chỉ cần thân nhân liệt sĩ nào có ý định muốn tìm người thân của mình, anh Tâm đều sẵn sàng giúp sức thông qua kinh nghiệm và các đầu mối tìm kiếm của mình”.

Sau nhì đợt đưa được các game thủ về quê trọn vẹn, từ năm 2012, ông Tâm lại miệt mài tìm kiếm địa chỉ gia đình ngày nay của 15 liệt sĩ được chôn ở một cụm khác. Tháng 4 vừa rồi, ông đã hoàn thành.

“Tôi làm việc này đơn giản chỉ vì nghĩa tử là nghĩa tận với đồng chí. Tôi không yêu cầu gì, nhiều lúc nghĩ thầm, mình có được ngày hôm nay, biết đâu là do được các game thủ phù hộ”, ông Tâm san sẻ.

Kim Anh